De kleurencirkel is een rond schema waarin kleuren in een vaste volgorde staan. Het laat in één oogopslag zien welke kleuren je kunt mengen uit welke andere kleuren, en welke kleuren goed bij elkaar passen. Schilders, ontwerpers en kinderen op de basisschool gebruiken hem allemaal.
Waar komt de kleurencirkel vandaan?
Isaac Newton tekende in 1704 al een kleurencirkel in zijn boek Opticks. Hij boog de kleuren van het lichtspectrum tot een cirkel. De kleurencirkel die je op school en in schildersboeken ziet, met twaalf vakken, is vooral bekend geworden door de Zwitserse kunstenaar Johannes Itten, die lesgaf aan het Bauhaus.
Primaire kleuren
In de klassieke kleurencirkel voor verf zijn de primaire kleuren rood, geel en blauw. Die kun je niet maken door andere kleuren te mengen. Alle andere kleuren in de cirkel kun je wel uit deze drie maken.
Secundaire kleuren
Meng je twee primaire kleuren, dan krijg je een secundaire kleur:
Tertiaire kleuren
Tertiaire kleuren ontstaan als je een primaire kleur mengt met de secundaire kleur ernaast. Zo krijg je geeloranje, roodoranje, roodpaars, blauwpaars, blauwgroen en geelgroen. Samen met de drie primaire en drie secundaire kleuren vormen ze de twaalf vakken van de kleurencirkel.
Warme en koude kleuren
De ene helft van de cirkel, van geel via oranje naar rood, noemen we warme kleuren. De andere helft, van groen via blauw naar paars, zijn koude kleuren. Warme kleuren lijken naar voren te komen, koude kleuren lijken juist naar achteren te wijken. Schilders gebruiken dat om diepte te suggereren.
Kleuren combineren met de kleurencirkel
- Complementair: kleuren die tegenover elkaar staan, zoals blauw en oranje. Die geven het meeste contrast. Meer daarover lees je bij complementaire kleuren.
- Analoog: drie kleuren naast elkaar, zoals geel, geeloranje en oranje. Dat geeft een rustig, harmonieus geheel.
- Triade: drie kleuren op gelijke afstand, zoals rood, geel en blauw. Dat oogt speels en levendig.
Verf, licht en drukwerk
De klassieke cirkel met rood, geel en blauw is bedoeld voor verf. Bij licht, zoals op een beeldscherm, zijn rood, groen en blauw de primaire kleuren. Printers gebruiken cyaan, magenta en geel. Met die drukkleuren kun je zuiverder mengen dan met traditioneel rood en blauw, maar het principe van de cirkel blijft hetzelfde.
Meer kleuren mengen
Wil je weten hoe je een bepaalde kleur maakt? Bekijk dan hoe je bruin, paars of huidskleur mengt. Alle mengverhoudingen op een rij vind je in ons kleurenmengschema.

